Cây hương ngoài trời là gì? Tìm hiểu ý nghĩa cây hương trong phong tục thờ cúng của người Việt

hinh-anh-cay-huong-ngoai-troi

Chắc hẳn từ nhỏ bạn đã có lần nhìn thấy ông bà, cha mẹ thường thờ cúng một khóm thờ nhỏ hình vuông có họa tiết phù điêu, đặt trên một cây trụ và để ở ngoài trời hoặc gần ngõ rồi phải không nào?

Và có lẽ rằng bạn cũng thắc mắc với ông bà, cha mẹ của mình rằng tại sao trong nhà đã có ban thờ, bát hương rồi tại sao lại thờ ở ngoài trời nữa?

Vậy khóm thờ đó thờ những ai? Tại sao lại đặt ở ngoài trời mà không phải đặt ở trong nhà? Ý  nghĩa tâm linh của việc thờ cúng ban thờ ngoài trời là gì?….

Vâng! Rất nhiều thắc mắc mà bạn chưa có dịp được nghe ông bà hay cha mẹ kể lại phải không nào?

Hôm nay ở bài viết này Phù điêu Gia Đạt xin giới thiệu đến các bạn khóm thờ hay ban thờ được đặt ở ngoài trời đó chính là “Cây Hương Ngoài Trời”. Mời các bạn tìm hiểu ngay sau đây nhé!

Cây hương ngoài trời là gì?

Cây hương ngoài trờihay còn gọi là bàn thờ thiên ngoài trời là vật phẩm thờ cúng có ở nước Việt ta từ rất lâu đời.

Có hình dạng là một trụ đá cao khoảng tầm 107cm hoặc 127cm, trên trụ được làm rộng ra như mặt bàn thờ vuông, có thành ở đằng sau và 2 bên. Mặt bàn thờ dùng để đặt bát hương, lọ hoa, dĩa trái cây, trà nước, hoa quả.

cay-huong-tho-ngoai-troi

Theo một số nghiên cứu, trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của người Việt thì hình tượng cây hương chính là sự kết nối giữa trời và đất, giữa âm và dương.

Ngoài ra đây còn là biểu trưng từ trục vũ trụ, là cột nối giữa trời với đất, giữa cõi âm và cõi dương.

Giúp truyền tải thông điệp thiêng liêng giữa các thế giới, giữa chốn âm dương và giữa con người thần linh hay ma quỷ.

Theo quan niệm người xưa thì “Thiên” tức Trời (trong tiếng Hán) là ngọn nguồn sản sinh ra vạn vật nên có vị trí quan trọng nhất trong tín ngưỡng dân gian thờ cúng.  Được xếp trước Phật, thứ tự được người dân ta thờ bái là: “Trời – Phật – Thánh – Thần”.

Chính vì thế mà có nhiều người nghĩ rằng phải có nó thì mình khấn mới “thông với thiên”. Ở trong nhà bị vướng mái, không thông thiên được, cho nên làm bàn thờ thiên ngoài trời rồi ra ngửa mặt lên trời khấn vái.

Cây hương ngoài trời thường phổ biến ở đâu?

Hầu hết trong phong tục tín ngưỡng của người Việt ta, đa phần các nơi đều có phong tục lập và thờ cây hương ngoài trời. Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp ở bất cứ vùng miền nào của nước ta.

Hình dạng thông thường

Dạng không có mái che:

cay-huong-ngoai-troi-khong-mai-che

Dạng thứ nhất là chúng tôi gọi là không có mái che (cây hương tam sơn). Chỉ đơn giản là 1 mặt bàn có hình vuông, được đặt trên một cây trụ xây bằng xi măng hoặc sắt.

Phần bài vị : thường là một tấm đá ở phía sau trạm hoa văn, hai bên có hai con rồng mây

Kích thước: Mặt bàn vuông thường là 60cm, vuông 68cm hoặc chiều mặt 68cm, chiều hông 60cm. Chiều cao đến mặt bàn thường là 107cm, 115cm hoặc 126cm.

kich-thuoc-cay-huong-khong-mai
Kích thước cây hương không mái tham khảo

Dạng có mái che:

cay-huong-ngoai-troi-co-mai-che

Dạng thứ nhất là được mô phỏng giống hệt một ngôi nhà nhỏ có mái che. Mái trước và mái sau được làm theo kiểu thu hồi bít đốc (hồi văn) giống như kết cấu của một nhà thờ họ vậy.

Phần mái tùy theo mỗi gia chủ có thờ phụng, có thể một mái hoặc hai mái là đẹp nhất.

Cây hương có mái che thường kích thước lớn hơn bởi 1 hệ thống cột nhiều để đỡ mái che. Nếu không làm kích thước đủ lớn thì khung thờ sẽ rất nhỏ, không có không gian để bày bát hương và đồ cúng lễ.

Họa tiết trên nóc (đỉnh) cây hương thường được trạm trổ, trang trí một phù điêu mặt nguyệt ở chính giữa; cặp phù điêu rồng (hoặc phượng) chầu hai bên mặt nguyệt. Phía giữa các mái có lớp cổ đảng.

Ở mặt diện, 2 bên cột được trang trí đôi phượng chầu (cũng có thể là đôi rồng chầu) hoặc đôi cây mai, cây tùng được đắp nổi hoặc vẽ màu.

Phần bài vị : Ba mặt kín hặc bán kín được gắn vào 4 cột nhỏ.

Kích thước: Mặt bàn có thể làm vuông 81cm, vuông 89cm, vuông 97cm hoặc vuông 107cm. Chiều cao đến mặt bàn cũng thường là 107cm, 117cm hoặc 127cm.

kich-thuoc-cay-huong-co-mai
Kích thước cây hương có mái tham khảo

Cây hương ngoài trời thờ ai?

Về khía cạnh tâm linh và tín ngưỡng của mỗi người có sự khác nhau, vì thế mà họ có thể thờ các vị thần, thánh khác nhau. Nhưng đại khái thì cây hương thờ ngoài trời thường là thờ những vị sau:

Thờ trời đất:

cay-huong-tho-troi-dat

Như đã giới thiệu ở trên, hình tượng cây hương như một cột trụ thông thiên nên có nhiều nơi chỉ đơn giản là thời trời đất để cầu mong đất đai màu mỡ, mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.

Thờ Mẫu cửu:

Mẫu Cửu Trùng Thiên, còn có một số tên gọi khác như Mẫu Cửu Trùng, Mẫu Cửu Trùng Thiên hay Mẫu bán Thiên.

cay-huong-tho-mau-cuu-trung-thien

Đối với những người theo đạo Mẫu mà có lập điện tại nhà, họ thường làm những cây hương thờ mẫu đặt ngoài trời, còn gọi là ban thờ Mẫu Cửu Trùng Thiên ngoài trời.

Lưu ý: Cây hương thờ mẫu thường chỉ sử dụng cho những người có căn đồng, còn lại thì được khuyên là không nên lập. Có căn đồng mới thờ không căn đồng thì không nên, tuyệt đối không.

Có tâm với nhà Thánh thì đi đền đi chùa là được vì thờ không đúng là nguy, hoặc thờ đúng mà sau chết đi mà con cái không lo thờ cúng được là gánh nghiệp.

Thờ các vị thổ công, thổ địa thổ kỳ:

cay-huong-tho-tho-cong-tho-dia-tho-ky

Có nhiều địa phương cũng thường sử dụng cây hương ngoài trời thờ cúng các vị thổ công, thổ địa, thổ kỳ. Thổ Công là vị thần coi sóc nhà cửa, Thổ Địa là vị thần coi việc bếp núc và Thổ Kỳ là vị thần coi việc chợ búa

Thờ thành hoàng làng:

cay-huong-tho-thanh-hoang-lang

Có một sốđịa phương, làng quê lại dùng cây hương để thờ cúng thành hoàng làng, người khai quật ra làng đó để tỏ lòng biết ơn và mong được phù hộ, che chở.

Thờ tiền chủ:

Cũng có nơi quan niệm rằng, cây hương ngoài trời là nơi để thờ tiền chủ – tức là người chủ đầu tiên của ngôi nhà. Họ là những người đầu tiên khai phá khu đất để xây dựng nhà cửa nên có một sự gắn bó sâu sắc.

cay-huong-tho-tien-chu

Trải qua nhiều đời nhưng vong linh của họ vẫn hướng về, các gia chủ trở về sau phải lập một bàn thờ ngoài trời để thờ tiền chủ cho riêng gia đình mình.

Lưu ý: Tùy theo từng nơi và từng tâm linh tín ngưỡng của từng người. Họ muốn nhờ cậy vào vị thần nào đó thì nên lập cây hương để thờ vị đó.

Chất liệu xây cây hương ngoài trời

Bê tông Xi măng

cay-huong-tho-xi-mang

  • Đây chính là chất liệu làm nên cây hương ngoài trời thông dụng nhất, được nhiều gia chủ lựa chọn để xây và thờ cúng.
  • Ưu điểm lớn nhất của chất liệu này là chi phí rẻ, độ bền cao. Được trang trí và đắp vẽ bằng nhiều họa tiết tinh xảo và đẹp như: phù điêu rồng phượng, phù điêu hoa lá, phù điêu mặt nguyệt,…
  • Dễ thi công và lắp đặt: Thợ điêu khắc có thể làm cây hương với kích thước, mẫu mã theo yêu cầu của gia chủ. Sau đó vận chuyển đến tận nơi rồi lắp đặt, nói chung rất tiện và nhanh chóng.

Đá xanh/ hoa cương/đá trắng

cay-huong-ngoai-troi-bang-da-trang

  • Đây là loại chất liệu được khá nhiều gia chủ ưa chuộng bởi độ thẩm mỹ cao vì là đá tự nhiên. Có độ cứng rất cao nên khi chế tác phải dùng máy cắt, cắt thành từng tấm để ghép lại.
  • Vì bản chất là đá cứng, vì vậy mà cây hương đá ngoài trời thường được thợ cắt gọt theo từng tấm vuông vức rồi ghép lại.
  • Tuy nhiên nếu gia chủ yêu cầu các chi tiết cầu kỳ thì người thợ vẫn có thể dùng kỹ thuật để đục đẽo đá thành các chi tiết long phụng, hoa lá vẫn được. Nhưng họa tiết tinh xảo, mềm mại, uốn lượn và đẹp mắt như đắp xi măng.
  • Hiện nay với máy điêu khắc CNC, các cây  hương có thể được gia công chế tác nhanh chóng với chi tiết đẹp. Nhưng loại thì giá thành loại này khá cao.

Xem thêm: Ứng dụng của phù điêu xi măng trong ngành trang trí kiến trúc hiện nay

Kích thước cây hương ngoài trời

Cây hương là vật dùng để thờ cúng trời đất, thần linh, tiền chủ,… tức là thuộc về tâm linh, tín ngưỡng, âm trạch.

Vì vậy khi lựa chọn và xây đặt cây hương cũng phải theo Thước Lỗ Ban 39cm mà thi hành. Ngoài ra khi đặt cây hương lên trụ, ta cần dùng thước thủy để đo độ cân bằng.

kich-thuoc-cay-huong-theo-thuoc-lo-ban-39
Kích thước cây hương theo thước Lỗ Ban 39

Hướng dẫn cách đặt cây hương ngoài trời để thờ cúng.

Lắp đặt cây hương ngoài trời chúng ta lắp từ dưới lên trên, giữa các lớp phải có mộng kết nối và được gắn với nhau bằng xi măng.

Ở thành phố, thông thường nhà cửa san sát và không có nhiều không gian nên các gia chủ chọn những cây hương ngoài trời có kích thước nhỏ, không có mái che. Vị trí đặt thường ở ngoài hiên, ban công hay sân thượng.

Kích thước cây hương ngoài trời phải nhỏ vừa vặn đảm bảo dễ vận chuyển, nhẹ để đưa lên bằng lối cầu thang hoặc dùng xe cẩu hoặc tời lên, tránh không ảnh hưởng tới hiên và trần nhà.

Còn ở vùng quê, nông thôn thì lại khác. Đất đai rộng rãi nên gia chủ có thể tùy ý chọn cây hương có kích thước lớn để thờ cúng.

Hướng dẫn cách chọn hướng khi lập cây hương ngoài trời

Việc thờ cúng cây hương ngoài trời là tùy theo nhu cầu và tín ngưỡng tâm linh của từng gia chủ, vì vậy mà hướng đặt cũng sẽ khác nhau. Có thể gia chủ sẽ nhờ thầy phong thủy xem mệnh và dùng La bàn để đặt cho chuẩn xác.

Văn khấn cúng cây hương thờ ngoài trời

Chúng tôi đã tổng hợp toàn tập các văn khấn dùng để cúng cây hương thờ ngoài trời tại đây, mời Quý vị và các bạn xem hoặc tải về để tiện cho việc cầu khấn sau này:

Trên đây là những chia sẻ của thicongphudieu.com về Cây hương ngoài trời – bàn thờ thiên ngoài trời là gì?

Hy vọng đã giúp Quý vị hiểu biết nhiều hơn về phong tục thờ cúng của người Việt Nam ta, đồng thời giải đáp được những thắc mắc của Quý vị.

Nếu Quý vị có nhu cầu thi công nhà thờ tộc, hoặc trang trí đắp vẽ phù điêu tại Quảng Nam, Đà Nẵng hoặc các tỉnh lân cận như Hội An, Huế, Quảng Ngãi,… Xin vui lòng liên hệ theo Hotline: 0903.510.668 . Xin cảm ơn!

Cây hương ngoài trời là gì? Tìm hiểu ý nghĩa cây hương trong phong tục thờ cúng của người Việt
5 (100%) 1 vote[s]

About the Author: Hồ Tấn Đạt

Với niềm đam mê về lĩnh vực thiết kế, thi công và trang trí cho các công trình nhà ở cũng như tâm linh mang dấu ấn đậm nét Việt xưa. Tôi là Hồ Tấn Đạt - Tác giả tại Phù điêu Gia Đạt. Tôi luôn sẵn sàng chia sẻ và tư vấn những gì tốt nhất, nhằm giúp bạn lựa chọn phong cách xây dựng và trang trí phù hợp cho công trình của mình.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *