Phù điêu “Mặt nguyệt” và ý nghĩa trong tâm linh tín ngưỡng người Việt

mat-nguyet-nha-tho

Phù điêu Mặt nguyệt là gì

Phù điêu Mặt nguyệt là một loại hình nghệ thuật chế tác (điêu khắc, đúc khuôn,…). Thường được nhìn thấy ở chính giữa các nóc đình chùa, miếu thờ.

Hình dáng mô-tip thông thường là có 1 quả châu (có nơi gọi là hoả châu) hình tròn tựa trên cụm mây, xung quanh có các quầng lửa bao bọc.

Chất liệu chế tác phù điêu Mặt Nguyệt

Chất liệu mà các nghệ nhân thường dùng để chế tác là xi măng, đất nung, hoặc là đá,…  Cũng có loại làm từ xi măng dát mảnh sành, sứ, thuỷ tinh đủ màu sắc để làm nên tác phẩm.

mat-nguyet
Mặt nguyệt thường thấy ở các công trình đền chùa

Tuỳ theo khả năng biến hoá của người thợ chế tác mà các quầng lửa xung quanh Hoả châu được thay bằng hình ảnh hoả châu để trên đầu rồng.

Phù điêu mặt nguyệt có mấy loại

Hoặc cũng có loại mặt nguyệt có Hoả châu chính giữa và hai con rồng ngự hai bên, cái này được gọi là: “Lưỡng long triều nguyệt” (có nơi gọi là Lưỡng long chầu nguyệt).

Hình tượng Rồng hai bên có thể ở gần hoặc xa Hoả châu. Có thể hướng vào hoặc hướng ra (tuy nhiên dù ở tư thế nào thì đầu rồng cũng hướng về Hoả châu)

rong-chau-mat-nguyet
Hình tượng rồng chầu mặt nguyệt

Có nhiều ý kiến tranh cãi về hình tượng “Lưỡng long triều nguyệt”“Lưỡng long tranh châu”  là như nhau.

Tuy nhiên ở đây, chúng tôi xin đưa ra ý kiến cá nhân về Mặt nguyệt thường thấy ở đền chùa, miếu thờ đó chính là “Lưỡng long triều nguyệt”. Là biểu tượng cho tâm linh thần phục thánh thần, cực kỳ thiêng liêng đối với tín ngưỡng thờ cúng.

Còn hình tượng “Lưỡng long tranh châu” là biểu tượng cho sự tranh đấu để có được sự thành công trong sự nghiệp vẻ vang.

Hai con rồng này được đắp theo tư thế tranh đấu, khác với hai con rồng chầu mặt trăng thường ở tư thế yên bình.

Một số hình ảnh về phù điêu mặt nguyệt ở Việt Nam

cong-trinh-mat-nguyet
Công trình mặt nguyệt đúc bằng xi măng có chạm mảnh sành, sứ.

Quay lại một chút, hình tượng Mặt nguyệt mà chúng ta thường thấy ở các đỉnh nóc chùa, đền miếu thì còn thường được dùng chế tác ở trên trán bia, hay thậm chí là có mặt trên các bình, ống sành cắm hương nữa.

mat-nguyet-tren-tran-bia
Ngoài việc chế tác trên các nóc đền chùa, Mặt nguyệt còn xuất hiện trên trán bia. Ảnh (Les Motifs de l’Art Annamite)

Tuỳ theo quan điểm tín ngưỡng mà mặt nguyệt thay vì có hoả châu còn được thay bằng biểu tượng âm dương,…

mat-nguyet-tren-ong-huong
Chi tiết hoả châu trên Mặt nguyệt trên đồ thờ cúng như ống hương được thay bằng biểu tượng âm dương.

Ngoài ra hai bên mặt nguyệt còn có trang trí thêm hình tượng hoa sen, hoa cúc, mẫu đơn,… Ở các chùa chiền cổ thì có nơi dùng mặt nguyệt để trang trí.

Nhưng dần dần mặt nguyệt được loại bỏ đi và thay bằng biểu tượng của Phật giáo đó là “bánh xe Pháp luân”. Một biểu tượng rất thiêng liêng và trang trọng của Phật giáo.

banh-xe-phap-luan
Trên nóc chùa chiền ngày nay, Mặt nguyệt đã dần thay thế bởi “Bánh xe Pháp Luân”.
banh-xe-phap-luan-o-chua
Biểu tượng bánh xe Pháp luân trên nóc đỉnh chùa là nét đặc trưng của Phật giáo.
tran-bia-mat-nguyet
Trán bia mặt nguyệt chế tác từ xi măng
mat-nguyet-nha-tho
Phù điêu Gia Đạt thi công phù điêu Mặt nguyệt cho nhà thờ Nguỵ Văn tộc (Điện Hồng, Quảng Nam)

 

TOAN-DAT-thi-cong-mat-nguyet-nha-tho
Công trình đắp Mặt nguyệt tại nhà thờ họ Lê (Miếu Bông, Đà Nẵng) do Phù điêu GIA ĐẠT thi công
Phù điêu “Mặt nguyệt” và ý nghĩa trong tâm linh tín ngưỡng người Việt
5 (100%) 8 vote[s]

You might like

About the Author: Hồ Tấn Đạt

Với niềm đam mê về lĩnh vực thiết kế, thi công và trang trí cho các công trình nhà ở cũng như tâm linh mang dấu ấn đậm nét Việt xưa. Tôi là Hồ Tấn Đạt - Tác giả tại Phù điêu Gia Đạt. Tôi luôn sẵn sàng chia sẻ và tư vấn những gì tốt nhất, nhằm giúp bạn lựa chọn phong cách xây dựng và trang trí phù hợp cho công trình của mình.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *